Europejska Sieć Migracyjna

Aktualności

Report: South Africa Case Study: The Double Crisis – Mass Migration From Zimbabwe And Xenophobic Violence in South Africa

W wrześniu br. ukazał się interesujący raport poświęcony migracji z Zimbabwe do RPA. Jest to opracowanie, które omawia charakter kryzysu gospodarczego i politycznego w Zimbabwe oraz jego powiązania z migracją ludności, szczególnie do Afryki Południowej. Autorzy analizują reakcję Republiki Południowej Afryki na migrację wywołaną przez kryzys. W opracowaniu znajdziemy również informacje na temat działalności zarobkowej migrantów pochodzących z Zimbabwe, którzy przede wszystkim pracują w sektorze handlu, usług i produkcji, zarówno legalnie, jak w szarej strefie. Ponadto autorzy raportu zwracają uwagę na zjawisko przemocy na tle ksenofobicznym wobec migrantów z Zimbabwe, które jest bardzo powszechne w RPA, wskazując jednocześnie, że działania podejmowane przez władze RPA i Zimbabwe są niewystarczające na tego typu zdarzenia. Opracowanie zostało przygotowane w ramach Projektu „Migrants in Countries in Crisis (MICIC)”, finansowanego przez UE, a realizowanego przez ICMPD.

Przedłużający się kryzys gospodarczy i polityczny w Zimbabwe doprowadził bezpośrednio do znacznego wzrostu migracji do Republiki Południowej Afryki. Migranci przybywający do RPA reprezentowali cały przekrój społeczny, były wśród nich osoby dobrze wykształcone i bez ukończonych szkół, zarówno kobiety, jak i mężczyźni ze wszystkich grup wiekowych (w tym dzieci bez opieki). Wielu przybyłych do RPA migrantów ubiegało się o azyl, co dawało im prawo do pracy w oczekiwaniu na przesłuchanie w sprawie otrzymania statusu uchodźców. Wielu z nich zostało również aresztowanych i deportowanych z powrotem do Zimbabwe. Migranci, którzy byli niezdolni do znalezienia legalnego zatrudnienia, poszli w kierunku działalności w szarej strefie. Do założenia małych i mikro przedsiębiorstw migranci wykorzystywali swoje osobiste oszczędności. Ich działalność koncentrowała się głównie na handlu detalicznym, produkcji, usługach, wnosząc tym samym wkład w rozwój gospodarki RPA na różne sposoby, w tym m.in. poprzez zapewnienie zatrudnienia dla mieszkańców RPA.

W 2008 r. w RPA mieliśmy do czynienia z przemocą na tle ksenofobicznym, która była skierowana wobec wszystkich migrantów, niezależnie od ich pochodzenia i statusu prawnego. Począwszy od 2008 r. zaczęły się nasilać gwałtowne ataki na firmy będące własnością migrantów. Kulminacja tych wydarzeń miała miejsce podczas drugiej fali przemocy, której migranci doświadczyli na początku 2015 r. - będące własnością migrantów firmy były masowo atakowane przez mieszkańców RPA. W rezultacie przedsiębiorcy-migranci przyjęli szereg strategii, aby chronić siebie i swoje firmy przed ksenofobią.

Raport The Double Crisis – Mass Migration From Zimbabwe And Xenophobic Violence in South Africa omawia charakter kryzysu w Zimbabwe i jego powiązanie z migracją, szczególnie do Afryki Południowej. Możemy znaleźć w nim informacje jak rząd RPA zmienił politykę ukierunkowaną do tej pory na kontrolę, na politykę bardziej realistyczną - bazującą na ocenie potrzeb przyjęcia migrantów poprzez amnestię imigracyjną i prawo do pracy w gospodarce formalnej i nieformalnej. Jednym z głównych wyzwań stojących przed migrantami i wszystkimi zainteresowanymi stronami w RPA to przemoc związana z ksenofobią. Ogólnokrajowe ataki na migrantów i uchodźców w 2008 i 2015 r. przeplatały się bowiem z ciągłymi aktami przemocy na niższym poziomie. Ataki te coraz częściej skierowane były wobec migrantów i uchodźców, w tym również wobec wielu mieszkańców Zimbabwe.

Badania tego raportu koncentrowały się na działalności biznesowej w szarej strefie migrantów z Zimbabwe i ich reakcji na przemoc ksenofobiczną. Wśród najważniejszych wniosków autorzy wymieniają:

  • 20-30% migrantów z Zimbabwe pracuje w południowoafrykańskich miastach w szarej strefie;
  • Przedsiębiorcy pochodzący z Zimbabwe, którzy działają w szarej strefie, to w przeważającej mierze młode osoby (50- 75% w wieku poniżej 35 lat) i mężczyźni (60-70%).
  • Prawie dwie trzecie migrantów przybyło do Południowej Afryki w największych latach kryzysu gospodarczego w Zimbabwe w latach 2000-2010 (42%). Kolejne 32% migrowało po 2010 r. Mniej niż 2% migrowało do Afryki Południowej przed końcem apartheidu.
  • Głównymi czynnikami wypychającymi migrantów do RPA są trudności gospodarcze, bezrobocie i prześladowania polityczne w Zimbabwe. Z kolei czynniki przyciągające do wyjazdu do RPA obejmują pomoc krewnych już tam mieszkających oraz perspektywę zatrudnienia.
  • Większość przedsiębiorców-migrantów pochodzących z Zimbabwe prowadzi handel detaliczny, działa w sektorze okołosprzedażowym oraz w usługach i produkcji. Około trzy czwarte migrantów wykorzystało swoje własne oszczędności, aby rozpocząć działalność gospodarczą, a wielu zaczynało swoją pracę od legalnego zatrudnienia.
  • Zamiast reinwestować wszystkie zyski biznesowe w dalszy rozwój biznesu, część zostaje przekazywana rodzinom, którzy pozostali w Zimbabwe. Ponad jedna trzecia przekazów pieniężnych jest wysyłana przynajmniej raz w miesiącu, a tylko 12% osób nigdy nie wysyła pieniędzy.
  • Znaczna liczba przedsiębiorców była ofiarami lub znała osoby, które były ofiarami przestępstw, takich jak grabieże i rabunki, nadużycia na tle ksenofobicznym i niewłaściwe postępowanie policji.

Następnie raport przedstawia wyniki pogłębionych wywiadów z migrantami z Zimbabwe, którzy prowadzą biznes w RPA, a którzy doświadczyli przemocy ksenofobicznej w 2008 roku i 2015 roku, bądź w innych okresach. Odpowiedzi migrantów pokazują nieprzewidywalny charakter przemocy, podatność migrantów na ataki, utratę dóbr i własności podczas tego typu zdarzeń, a także konieczność ponownego uruchomienia biznesu, oraz różne strategie, które są przyjmowane w celu zmniejszenia ryzyka. Strategie te obejmują działania w bezpieczniejszych obszarach (niemożliwe do zrealizowania dla wszystkich), unika się zaś tych, w których działa skorumpowana policja. Według raportu powrót do Zimbabwe, z powodu sytuacji ekonomicznej tego kraju, nie jest uważany przez migrantów za realną opcję. Wywiady dają również wgląd w postrzeganie przez migrantów rządów Zimbabwe i RPA, jak też ich reakcji na przemoc ksenofobiczną. Niemal bez wyjątku migranci uważają, że rząd (Zimbabwe bądź RPA) nie zrobił wszystkiego, aby ich chronić lub pomóc w trakcie i po takich atakach. Takie postrzeganie bezczynności rozszerzyło się również na międzynarodowe i pozarządowe organizacje. Migranci byli wyjątkowo surowi w swoich komentarzach na temat policji, która była powszechnie postrzegana jako tolerująca przemoc i niezainteresowana ochroną migrantów.

Autorzy raportu zwracają jednak uwagę, że postrzeganie przez migrantów sytuacji w ten sposób, tj. że władze RPA nic nie robią, może po prostu być uwarunkowane tym z kim rozmawiano i niekoniecznie odzwierciedlać rzeczywistość. W opracowaniu znajdziemy również ocenę reakcji rządu RPA na trwający kryzys ksenofobiczny ze wskazaniem, że ​​niektóre działania – takie jak wysyłanie armii - są brane pod uwagę podczas ataków o ogólnokrajowym  charakterze, jednak cotygodniowe ataki są na ogół ignorowane. W RPA funkcjonuje oficjalny przekaz, że ​​ataki te nie są motywowane ksenofobią. Jest to jednak wyraźnie sprzeczne z oceną migrantów, którzy u podstaw ataków widzą motywację właśnie na tle ksenofobicznym. Drugim elementem oficjalnej reakcji władz w RPA jest to, że zdaniem rządu migranci są częściowo sami winni za to, co się dzieje, ponieważ prowadząc udany biznes wzbudzają tym niechęć wśród obywateli RPA. Rząd RPA nie potwierdził jeszcze, że biznes prowadzony przez migrantów jest cennym wkładem w gospodarkę kraju, w tym poprzez tworzenie miejsc pracy dla Południowoafrykańczyków. Podstawową reakcją na przemoc w 2015 r. było wprowadzenie militarnej Operacji Fiela, która była uzasadniana, jako inicjatywa walki z przestępczością, ale wydaje się, że była ukierunkowana na migrantów przedsiębiorców.

W końcowej części raportu przeanalizowano odpowiedzi i programy dotyczące kryzysu na tle ksenofobicznym różnych organizacji pozarządowych i organizacji międzynarodowych. W przypadku ksenofobicznej przemocy wobec migrantów z Zimbabwe w RPA na tak dużą skalę, autorzy opracowania zwracają uwagę na fakt, iż istnieje znaczna mobilizacja organizacji społeczeństwa obywatelskiego przeciwko temu zjawisku, a ich skuteczność i wpływ zmniejsza się, gdy przemoc ma charakter bardziej rozproszony i przypadkowy. Południowoafrykańska Komisja Praw Człowieka (SAHRC) odegrała w przeszłości ważną rolę w zobowiązaniu rządu do wydawania obszernych zaleceń dotyczących działań zaradczych, które jednak nie zostały uwzględnione, a wiele z nich nadal pozostaje aktualnymi. Organizacje międzynarodowe mają tendencję do ukierunkowywania programów integracyjnych i edukacyjnych na poziomie społeczności, ale jak podkreślają autorzy raportu, do tej pory była tylko jedna systematyczna ewaluacja (odpowiedzi UNHCR), która była wysoce krytyczna wobec organizacji. Organizacje te i inne rządy odrzucają problem ksenofobii na najwyższym poziomie, a to oznacza, że rząd unika tego rodzaju partnerstwa, które jest pilnie potrzebne, aby zaradzić temu endemicznemu kryzysowi.

Cały raport jest dostępny pod adresem:

https://www.icmpd.org/publications/publications/2017/

do góry