Europejska Sieć Migracyjna

Aktualności

Sprawozdanie KE na temat zagrożeń związanych z programami obywatelstwa i ułatwień pobytowych dla inwestorów w UE

Sprawozdanie opracowano w odpowiedzi na rezolucję Parlamentu Europejskiego z dnia 16 stycznia 2014 r., w której wezwano Komisję do zbadania różnych krajowych programów obywatelstwa w świetle wartości europejskich, ducha i litery prawa UE oraz w świetle obowiązujących praktyk. Opisano w nim istniejące praktyki i wskazano na pewne zagrożenia, jakie tego rodzaju programy stwarzają dla UE, szczególnie jeśli chodzi o bezpieczeństwo, pranie pieniędzy, uchylanie się od opodatkowania i korupcję. W sprawozdaniu stwierdza się, że brak przejrzystości w funkcjonowaniu tego rodzaju programów i brak współpracy między państwami członkowskimi jeszcze potęgują to ryzyko.

Programy obywatelstwa dla inwestorów umożliwiają uzyskanie nowego obywatelstwa w oparciu o samo dokonanie inwestycji. Programy ułatwień pobytowych dla inwestorów umożliwiają obywatelom państw trzecich uzyskanie, pod pewnymi warunkami, zezwolenia na pobyt w celu zamieszkania w jednym z państw UE.

Warunki uzyskiwania i zrzekania się obywatelstwa krajowego są regulowane w prawie krajowym każdego państwa członkowskiego z zastrzeżeniem należytego poszanowania prawa UE. Zasady określone w prawie międzynarodowym wymagają istnienia „rzeczywistej więzi” między wnioskodawcą a danym państwem lub jego obywatelami. Ponieważ obywatelstwo krajowe jest warunkiem wstępnym posiadania obywatelstwa UE i dostępu do praw wynikających z Traktatów, Komisja przedstawia sprawozdania na temat programów przyznawania inwestorom obywatelstwa krajowego w państwach członkowskich. Kwestia udzielania zezwolenia na pobyt dla inwestorów nie jest regulowana na poziomie UE i podlega obecnie przepisom prawa krajowego. Prawo UE reguluje jednak warunki wjazdu niektórych dla kategorii obywateli spoza UE. 

Programy obywatelstwa dla inwestorów („złote paszporty”)

W UE trzy państwa członkowskie (Bułgaria, Cypr i Malta) stosują obecnie programy, w ramach których przyznają inwestorom obywatelstwo na warunkach, które są mniej rygorystyczne od tych, jakie obowiązują w przypadku standardowej naturalizacji. W przypadku tych trzech państw członkowskich przed uzyskaniem obywatelstwa osoba fizyczna nie musi fizycznie przebywać na terenie danego kraju ani posiadać innych rzeczywistych powiązań z tym krajem.

Programy te stanowią przedmiot wspólnego zainteresowania UE, ponieważ każda osoba, która uzyskuje obywatelstwo państwa członkowskiego, jednocześnie nabywa obywatelstwo Unii. Decyzja jednego państwa członkowskiego o przyznaniu obywatelstwa w zamian za inwestycje automatycznie wiąże się z przyznaniem praw w stosunku do innych państw członkowskich. Wśród tych praw należy wymienić w szczególności prawo do swobodnego przemieszczania się i dostęp do rynku wewnętrznego UE w celu prowadzenia działalności gospodarczej, a także czynne i bierne prawo wyborcze w wyborach europejskich i lokalnych. W praktyce programy te często promuje się jako sposób na nabycie obywatelstwa Unii oraz związanych z nim praw i przywilejów.

W sprawozdaniu Komisji wskazano następujące obszary budzące obawy: 

·         bezpieczeństwo: kontrole wnioskodawców nie są wystarczająco szczegółowe, a scentralizowane systemy informacyjne UE, takie jak system informacyjny Schengen (SIS), nie są wykorzystywane tak systematycznie, jak powinny;

·         pranie pieniędzy: konieczne są ściślejsze kontrole („należyta staranność”), aby nie dochodziło do obchodzenia przepisów dotyczących zapobiegania praniu pieniędzy;

·         uchylanie się od opodatkowania: konieczne jest monitorowanie i sprawozdawczość, aby mieć pewność, że osoby fizyczne nie wykorzystują tych programów, aby korzystać z preferencyjnych przepisów podatkowych;

·         przejrzystość informacji: w sprawozdaniu stwierdza się, że brakuje jasnych informacji na temat funkcjonowania tych programów, w tym na temat liczby wniosków otrzymanych, rozpatrzonych pozytywnie lub odrzuconych, a także na temat pochodzenia wnioskodawców. Ponadto państwa członkowskie nie wymieniają między sobą informacji o osobach składających wnioski w ramach takich programów ani nie informują się wzajemnie o odrzuconych wnioskach.

 Programy ułatwień pobytowych dla inwestorów („złote wizy”)

Programy ułatwień pobytowych dla inwestorów różnią się wprawdzie od programów obywatelstwa pod względem praw, jakie się z nimi wiążą, ale stanowią równie poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa państw członkowskich i całej UE. Ważny dokument pobytowy uprawnia obywatela państwa trzeciego do przebywanie w danym państwie członkowskim, ale również do swobodnego podróżowania w strefie Schengen. Podczas gdy prawo UE reguluje warunki wjazdu dla niektórych kategorii obywateli państw trzecich, udzielanie zezwoleń na pobyt dla inwestorów nie jest obecnie regulowane na szczeblu UE i należy do kompetencji krajowych. Obecnie 20 państw członkowskich stosuje takie programy: Bułgaria, Czechy, Estonia, Irlandia, Grecja, Hiszpania, Francja, Chorwacja, Włochy, Cypr, Łotwa, Litwa, Luksemburg, Malta, Niderlandy, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowacja i Zjednoczone Królestwo. W sprawozdaniu Komisji wskazano następujące obszary budzące obawy:

·         kontrole bezpieczeństwa: zgodnie z prawem UE istnieją pewne obowiązki w zakresie bezpieczeństwa, które muszą zostać spełnione przed wydaniem wizy lub dokumentu pobytowego inwestorom zagranicznym. Brakuje jednak dostępnych informacji na temat praktycznego stosowania tych zasad i uznaniowości w podejściu państw członkowskich do kwestii bezpieczeństwa;

·         wymóg fizycznego pobytu: zezwolenia na pobyt uzyskane w zamian za inwestycje, z wymogiem ograniczonej obecności inwestora w danym państwie członkowskim lub nawet bez takiego wymogu, mogą mieć wpływ na stosowanie unijnego statusu rezydenta długoterminowego i prawa z nim związane, a nawet mogą stanowić szybką ścieżkę do uzyskania obywatelstwa krajowego, a tym samym obywatelstwa UE;

·         brak przejrzystości: w sprawozdaniu podkreśla się brak przejrzystości i nadzoru nad programami, w szczególności w zakresie monitorowania i braku danych statystycznych na temat tego, ile osób uzyskuje dokument pobytowy dzięki takim systemom.

Link do sprawozdania: http://eapmigrationpanel.org/sites/default/files/com_2019_12_final_report.pdf

do góry